اصول مدیریت دانش

اصول مدیریت دانش,
درک و دریافت مفهوم دانش، اولین گام مؤثر برای مدیریت آن می‌باشد. در این مقاله، با هدف برقراری و تبادل هرچه بیشتر دانش در سازمان‌ها و شرکت‌ها، چندین مشخصه دانش، ابزار و راهکارهای آن ارائه می‌شود.
وینستون چرچیل گفته است: «قدرت آینده در قدرت ذهن نهفته است» به عقیده تام پیترز نیز: «قدرت در زور نیست، در ذهن است ».
در هر صورت نمی‌توان این حقیقت را نادیده گرفت که دانش به عنوان ضروری‌ترین امتیاز شغلی، مهمتر از تأسیسات و تجهیزات است. امروزه حتی در حوزه تبلیغات و بازاریابی نیز استفاده از واژه‌هایی همچون «دانش»، «هوش» و «طرح و برنامه» امری متداول شده است. در شرایطی که بسیاری از شرکت‌ها یا باید به نوآوری بپردازند و یا از صحنه رقابت محو شوند، توانایی یادگیری، سازگاری و تغییر، مهمترین اصل ادامه حیات تلقی می‌شود. بسیاری از این شرکت‌ها، دانش را در دوره‌های آموزشی، تعلیم و تربیت و ارتقای شغلی جست و جو می‌کنند.
اقتصاد مبتنی‌ بر دانش، قدرت جدیدی را برای کارکنان سازمان‌ها به ودیعه می‌آورد. بسیاری از این کارکنان از اختیار و آزادی عمل لازم برخوردارند و امکانات موردنیاز برای تولید دانش را در اختیار دارند. به بیانی دیگر، آنها می‌توانند دانش خود را بفروشند و با آن داد و ستد کنند، اما مالک آن باشند. بنابراین، راهی که پیش روی افراد قرار می‌دهیم، سرشار از تغییرات اساسی و چشمگیر است.
دانش، امری متغیر و زودگذر است. با توجه به سیل فناوری‌ها، محصولات و خدمات جدیدی که به سوی مراکز تجاری روان است، عمر مفید دانش محدود بوده و هیچ فردی نمی‌تواند دانش خود را برای همیشه ذخیره کند. بنابراین، افراد و شرکت‌ها می‌بایستی به طور مستمر در پی جایگزینی، نوآوری، گسترش و ایجاد دانش بیشتر و جدیدتر باشند. این کار، به تجدید نظری اساسی در معادله قدیمی «دانش یعنی قدرت، پس آن را کسب کن»، نیاز دارد. معادله جدید دانش عبارت است از: «دانش یعنی قدرتی که در صورت تبادل با دیگران، افزایش خواهد یافت». اصل غیر رقابتی متداول و تبادل تجربیات مفید و ارزنده با دیگران نشان‌دهنده میزان درک و دریافت ما از مفهوم تبادل دانش است.
هوبرت ست‌اونگ۱ یکی از پیشگامان رواج راهکارهای مدیریت دانش در بانک تجارت کانادا، آشکارسازی دانش ضمنی و غیرصریح سازمانی را به عنوان چالش نخست سازمان‌ها معرفی کرده و معتقد است که این دانش می‌تواند دائما تبادل و بازسازی شود. وی اشاره می‌کند که آگاهی از نحوه شکل‌گیری دانش و استفاده خردمندانه از آن، اهمیت ویژه‌ای دارد.
● اصول راهنما
یکی از فنون جهت‌یابی، یافتن مسیر حرکت با مشاهده ستارگان است. برای اداره و سازماندهی یک شرکت نیز استفاده از لنز پرقدرت و جدید دانش، ضروری به نظر می‌رسد، گرچه دستیابی و بهره‌گیری از دانش با استفاده از روش‌های سنتی، امکان‌پذیر نیست. دانش مدام در حال تغییر، بیشتر از اینکه فنی باشد، سازمان‌یافته به نظر می‌رسد.۱۲ اصل ثابت در مورد دانش، عبارتند از:
۱) دانش امری نامنظم است. از آنجا که دانش با دیگر پدیده‌ها ارتباط دارد، جداسازی کامل جنبه‌های متفاوت آن از دیگر عوامل، امکان‌پذیر نیست. در جهان دانش، توجه صرف به یک عامل، میسر نخواهد بود.
۲) دانش، خود را تشکیل داده و سازماندهی می‌کند. این خصیصه دانش (خودتشکیلی) بر اهداف و هویت گروهی یا سازمانی مبتنی است.
۳) دانش به دنبال وحدت و یکپارچگی است. دانش نیز همانند زندگی، خواستار مطرح‌شدن و شکل‌گیری گروهی است. هیچ چیزی مانند اینترنت بیانگر این اصل نیست.
۴) دانش از طریق زبان انتقال می‌یابد. بدون استفاده از زبان هرگز قادر به انتقال دانش خود نخواهیم بود. توسعه دانش سازمانی به معنای بهره‌گیری و گسترش زبان برای بیان تجربیات کاری است.
۵) هرچه بیشتر سعی در کنترل و ذخیره‌سازی دانش کنید، آن را بیشتر از کف می‌دهید. حتی تصور اینکه به دانش به عنوان اسناد و مدارک تنظیم‌یافته، پایگاه داده‌ها، مجموعه اطلاعات و حق انحصا��ی و غیره بنگریم، گمراه‌کننده است. سختگیری بیش از اندازه در مورد دانش، منجر به بی‌محتوایی خلاقیت‌ها خواهد شد.
۶) سهل‌گیری در ذخیره‌سازی دانش، بهتر است. به نظر می‌رسد که شمار سیستم‌های دارای انعطاف‌پذیری بالا، کمتر از سیستم‌های متعدد غیرمتمرکز است. این امر نشان می‌دهد که همه ما با هدر دادن منابع و انرژی زیاد، سعی در کنترل و ذخیره‌سازی شدید دانش داریم.
۷) تنها یک راه حل وجود ندارد. از آنجا که دانش، همواره در حال تغییر است، بهترین راه حل ممکن برای مدیریت آن، راه حلی است که همزمان با داشتن اختیارات لازم، به پیشبرد و حرکت پدیده‌ها کمک کند.
۸) رشد دانش برای همیشه امکان‌پذیر نیست. مشابه دیگر پدیده‌های طبیعی، عمر مفید برخی دانش‌ها نیز سرانجام به سر می‌رسد. فراموشی، تحت تأثیر افکار قدیمی بودن و حتی بازنشستگی، موانعی بر سر راه بقا و گسترش دانش هستند.
۹) دانش، فرایندی جمعی و اجتماعی است. یعنی هیچ فردی مسئول دانش جمعی و گروهی نیست.
۱۰) امکان وضع قوانین و یا برقراری نظامی خاص وجود ندارد. اگر دانش، واقعاً خود را تشکیل داده و سازمان‌دهی می‌کند، پس مهمترین راه پیشبرد آن، برطرف ساختن موانع موجود است. دانش درمحیطی مجهز، خود را محافظت می‌کند.
۱۱) قدرتی واحد که دلالت بر پیشرفت دانش کند، هرگز وجود ندارد. دانش می‌بایستی در سطوح مختلف و به شیوه‌های گوناگون مورد حمایت قرار گیرد.
۱۲) تعریف شما از دانش، تعیین کننده نحوه مدیریت آن است. دانش می‌تواند اشکال مختلفی داشته باشد. مثلا، نگرانی‌های مربوط به حق مالکیت دانش، باعث شده است که صرفاً به فراگیری دانشی مدون روی آوریم که توسط قانون حق چاپ و حق ثبت، مورد حمایت قرار گرفته است.
یکی از نگرانی‌های موجود در مورد تبادل دانش، مسئله جریان ارتباطات و گرداوری اسناد و مدارک است. اهمیت دستیابی به دانش برتر، زمینه‌ساز جست و جوی راه‌هایی مؤثرتر برای ایجاد، سازگاری و به‌کارگیری دانش شده است.
مدیریت دانش، مستلزم در اختیار داشتن امکانات مناسب است. یکی از ابزار جهت‌یابی، ستاره شمالی است. این ستاره در واقع به منزله اهداف، حس تشخیص و اصول زیربنایی است که سازمان را در یافتن مسیر حرکت خود، یاری می‌رساند. دانش، بر مبنای اهداف سازمان‌یافته، خود را تشکیل داده و بازسازی می‌کند. بدون در اختیار داشتن چنین ستاره‌ای برای دانش، تمرکز بر موارد ضروری غیرممکن به نظر می‌رسد.
معیارها و ارزش‌های متفاوتی برای تبادل دانش وجود دارد. مثلا، ارزش اصلی در آزمایشگاه‌های بوکمن۲، دانش مشتریان است. با راه‌اندازی شبکه تبادل دانش، این شرکت دانش را به عنوان اساسی‌ترین امتیاز خود در نظر می‌گیرد. روبرت بوکمن۳ مدیریت بخش دانش این شرکت، می‌گوید: «برای اینکه تبادل دانش، محقق شود اعتقاد به آن در سازمان ضروری به نظر می‌رسد».
بانک تجارت کانادا، تأسیس مرکز دانش را مورد تاکید قرار داده است. در شرکت شورون۴ آقای کندر۵، یادگیری از طریق تبادل‌ تجارب و عملکرد مفید و ارزنده برای پیشرفت مستمر را امری الزامی می‌داند. ناگفته پیداست که عامل مشترک در تمامی این راه‌های مختلف، دانش است.
اغلب شرکت‌هایی که به طور جدی در پی کسب دانش هستند، عملکرد مدیریتی خشک و رسمی دارند. مدیران اینگونه شرکت‌ها، تنها در پی تشکیل و برگزاری دوره‌های آموزشی و توجه به فرایند شکل‌گیری دانش هستند. مثلا، یکی از عناوین شغلی در شرکت فیلیپ موریس۶ ، حمایت و پشتیبانی از دانش است. شرکت مونسانتو۷ پست سرپرستی برای مدیریت دانش دارد.شرکت مواد شیمیایی داو۸ دارای پست سرپرستی مدیریت اندیشمندانه است. مدیران اجرایی منابع انسانی دیگر شرکت‌ها نیز می‌توانند به مثابه مدیر دانش یا سرپرست بخش یادگیری سازمانی، عمل کنند. شرکت‌هایی مانند اونز کرنینگ۹، مراکزی با هدف آسان‌‌سازی ایجاد و تبادل دانش تأسیس کرده‌اند.
یکی دیگر از ابزار جهت‌یابی، قطب‌نماست. قطب‌نمای سازمانی، همان اصول راهنما و استراتژی‌‌هاست. شرکت‌هایی که عملکرد خوبی در زمینه دانش دارند، راهی برای گسترش و توسعه دانش از طریق به‌کارگیری شیوه‌های هماهنگ و چندمدلی، پدید آورده‌اند. برنامه‌ریزی‌های تأثیرگذار و مدون در عصر دانش، امکان ایجاد و توسعه زبان کاری مشترک را برای کارکنان فراهم می‌آورد. شواهد موجود نشان می‌دهند که ویژگی‌های مدیریت دانش در شرکت‌های جنرال موتورز و موتورولا، محقق شده‌اند. از دیگر سو، مدیریت کیفیت فراگیر (TQM) با در اختیار داشتن ابزار حل مسئله و تحلیل فرایند، هوش سازمانی را توسعه داده است.
دو شرکت تگزاس۱۰ و شورون از لحاظ تبادل تجربیات و عملکردهای سازنده و مفید (درون‌سازمانی و برون‌سازمانی)، معروف هستند. شرکت تگزاس با بهره‌گیری از نشست‌های تبادل دانش و جابجایی و گردش شغلی کارکنان خود، سعی در گسترش و توسعه دانش خویش کرده است.
دانش، در انسان‌ها تجسم و بروز می‌یابد. به طور کلی، بحث در مورد دانش، بدون در نظر گرفتن نحوه همکاری، چگونگی آموختن کارکنان از یکدیگر و رشد دانش فردی و جمعی آنان، کاری غیرممکن است. شرکت‌هایی که واقعا در پی فراگیری دانش هستند، همواره در زمینه فراهم آوردن محیط و فرهنگ لازم برای تداوم هرچه بیشتر یادگیری، تلاش می‌کنند.
اونز کرنینگ آینده‌ شرکت خود را براساس تمرکز بیشتر بر دانش، پیش‌بینی کرده است. اداره مرکزی نوبنیاد این شرکت، گواه این امر است که تبادل دانش، مهمترین عامل در تأسیس این مرکز بوده است. این مرکز دربر گیرنده جدیدترین فناوری اطلاعات و یک مرکز اکتشافی چندمنظوره منطبق با خودپیشرفتی است. کارکنان این بخش، بخوبی آگاهند که از آنها انتظار می‌رود خود به فراگیری و هدایت مرکز ‌پردازند.
برای ترغیب و حمایت از فرهنگ و دانش سازمان باید از شیوه‌هایی مختلف استفاده کرد. شرکت گنن‌تک۱۱‌ با هدف جذب افراد مستعد و برجسته، به دانشمندان خود اجازه می‌دهد که یافته‌های علمی خویش را بلافاصله در نشریات معتبر چاپ کنند. در گذشته، به دلیل تأخیرهای مرسوم در این امر، برای دانشمندان امکان مطرح ساختن خود در عرصه‌های علمی که یکی از مهمترین عوامل پیشرفت حرفه‌ای می‌باشد وجود نداشت، اما امروزه گنن‌تک به کمک سیاست جدید خود، یکی از چهار موسسه برتر دنیا در زمینه زیست‌شناسی مولکولی و ژنتیک است.
در شرکت ارنست و یانگ۱۲ ، بخشی از هزینه جبران خدمت مشاوران بر پایه فعالیت‌های موجود برای تبادل دانش استوار است. در شرکت لوتوس۱۳ ۲۵درصد ارزیابی عملکرد کارکنان بخش خدمات مشتریان، مبتنی بر اشتراک دانش است.
● طرح‌‌ها و الگوها
شرکت‌های مبتنی بر دانش همواره در پی دستیابی به الگوها، طرح‌ها و شیوه‌های تولید دانش در سطوح اجرایی متعدد خود هستند. آنها، شیوه‌هایی را که منجر به شکل‌گیری، یادگیری، تبادل و تجدید‌نظر در دانش می‌شوند، فرا گرفته‌اند. سازمان‌هایی که به دانش ارج می‌نهند، خواستار آگاهی از نحوه دستیابی به دانش هستند. شرکت‌های بسیاری نظیر شورون و هاگس۱۴ با استفاده از متخصصین داخلی خود، اقدام به بهره‌گیری از الگوهای راهنمای استفاده از دانش کرده‌اند. شرکت‌هایی نظیر میکنسی۱۵ از پایگاه داده‌ها برای برگزاری جلسات تبادل دانش استفاده می‌کنند.
به گفته آقای چارلز ساوج۱۶ در پنجمین کنفرانس مدیریت نسل‌ها، گروه‌های دارای علائق و اهدافی مشترک، که سوزان استاکی۱۷ و پیتر هنشل۱۸ از آنها به عنوان جامعه عملی یاد کرده‌اند، از قدرت سمت و مقام به قدرت دانش تغییر ماهیت داده‌اند. شغل متخصصین منابع انسانی از «مدیریت کارکنان» به «ایجاد طرح‌های ذهنی دانش» تغییر مسیر داده است. امروزه متخصصین فن تربیت، با بهره‌گیری از دانش اقدام به بررسی و طراحی برنامه‌های آموزشی کرده و از این طریق توانسته‌اند برنامه‌های آموزشی با تأثیرات شناختی بیشتر ایجاد کنند.
اینترانت یکی از شایع‌ترین فناوری‌های تبادل دانش است که زمینه اتصال تمامی کارکنان شرکت‌های غربی را به سایت شرکت‌های خود فراهم ساخته است. شبکه اینترنت داخلی شرکت سیلیکون گرافیک۱۹ به طرز چشمگیری زمینه‌ساز ارتقای توان تولید، بازدهی کار، گردش کار، افزایش مراکز دانش، تقویت کار گروهی و افزایش رضایت‌خاطر کارکنان شده است.
فناوری رایانه‌ای، پشتوانه مهمی برای خودیادگیری است. علاوه بر جنبه سخت‌افزاری، فناوری «نرم» نیز حائز اهمیت است زیرا اصل در مدیریت دانش عبارت است از وجود فضای مناسب برای به اشتراک گذاشتن اطلاعات، حل مسئله و یادگیری مشارکتی.
● بازخورد و ارزیابی
برای ارزیابی این مسئله که آیا در مسیری درست از یادگیری قرار دارید، همیشه باید راهی وجود داشته باشد. سنجش و ارزیابی، یکی از الزامات پیشرفت مستمر و کمکی ارزشمند در خصوص ارزیابی مدیریت دانش است. مثلا، شکی نیست که روش‌های سنتی رایج در حسابداری، فاقد قابلیت ذخیره‌سازی و گزارش تمامی ارزش و بهای یک سازمان هستند. به رغم تمامی چالش‌های موجود بر سر راه ارزیابی دانش، شرکت‌هایی وجود دارند که آن را امتیاز اصلی خود می‌دانند. مثلا، شرکت داو، شش مرحله برای مدیریت اندیشمندانه دارد.
شرکت‌های پسیفیک بل۲۰ و هولت پاکارد۲۱ دانش ارزش افزوده محصولات و خدمات خود را ارزیابی می‌کنند. شرکت اسکاندیا۲۲ کارت امتیازی برای دانش در نظر گرفته که به وسیله آن میزان یادگیری و توان تولید را ارزیابی می‌کند.
هیچ نوع سنجش و ارزیابی بی‌طرفانه و بی‌علت وجود ندارد. ارزیابی‌های ما نشانگر ارزش‌ها و اولویت‌های ما هستند. اگر خواستار توسعه و گسترش دانش خود هستید می‌بایستی نحوه شکل‌گیری ارزش‌های شخصی و سازمانی خود را بخوبی درک کرده و تبادل کنید.
دانش معمولا در پاسخ به سوالات ما نمود می‌یابد. اشتیاق فراوان ما به کسب دانش، همواره ما را از دوره سنتی به عصر جدید دانش رهنمون ساخته است. ما بیش از این‌ها می‌توانیم مرزهای دست‌نیافتنی دانش را به تصرف خود درآوریم.
نویسنده : فاطمه سپهری‌کیان
پانوشت‌ها:
۱ . Hubert St.Onge
۲. Buckman
۳. Robert Buckman
۴ .Chevron
۵ . Ken Derr
۶ . Philip Morris
۷ . Monsanto
۸ . Dow Chemcal
۹ . Owens Corning
۱۰ . Texas
۱۱ . Genentech
۱۲ . Ernst & Young
۱۳ . Lotus
۱۴ . Hughes
۱۵ . McKinsey
۱۶ . Charles Savage
۱۷ . Susan Stucky
۱۸ . Peter Henshel
۱۹ . Silicon Graphics
۲۰ . Pacific Bell
۲۱ . Hewlet-Packard
۲۲ . Skandia
منبع:
http://www.providersedge.com/docs/km_articles/۱۲_Principles_of_Knowledge_Management
منبع : ماهنامه صنعت خودرو


 
نظرات بییندگان :

بهترین مشاغل و خدمات شهر خود را ، در سایت نشونه پیدا کنید.

مشاهده سایت نشونه